Cùng đọc lại Nhà báo và… văn hóa đọc.

INFO Nếu không có độc giả, báo chí - trước hết là báo in, dĩ nhiên không tồn tại

Hằng ngày, hàng giờ, một bộ phận những người làm báo phải trực trên mạng để không bỏ lọt bất cứ một thông báo nào mới nhất vừa được đăng lên trên các kênh khác nhau.

Đó quả là việc không chấp thuận được. Cơn bão bùng nổ công nghệ thông báo cũng dẫn tới sự bùng nổ của báo mạng, đặc biệt trong những năm gần đây. Ở ông có vốn tri thức và chiều sâu văn hóa do tích lũy trong quá trình sống và mài miệt đọc của mình.

Như trường hợp “cười ra nước mắt” ở hố tiêu của một kỳ họp Quốc Hội: thấy báo bạn phỏng vấn, phóng viên cũng xô vào chĩa máy ghi âm rồi về viết đăng bài đàng hoàng nhưng sau đó bị kiện vì: không biết tên người mình viết bài phỏng vấn nên đã đề tên sai.

Đó quả là một thực trạng nhức nhối, các cơ quan chức năng cần chóng vánh tuýt còi để giải quyết vấn nạn trên, tạo nên bầu không khí trong lành cho báo chí. “Copy-paste” trở nên “thủ phạm” gây ra tình trạng ngán ngẩm, nhàm chán với độc giả vì nhiều tờ báo, trang tin cứ hao hao nhau, chẳng có tin, bài nào thực thụ độc quyền của báo A bay báo B.

Văn hóa đọc tác động to lớn lên văn hóa làm báo, góp phần định hướng bạn đọc. Đây có thể coi là một trong những tấm gương về văn hóa đọc của nhà báo. Có lẽ, câu chuyện về nhà báo Phan Quang là tiêu biểu cho lớp nhà báo có tâm huyết và đam mê đọc. Sự xuất hiện Internet là một trong những bước ngoặt quan trọng, tác động lên nhiều nghề, nhiều ngành, trong đó có báo chí, và báo in.

Không ít trường hợp nhà báo lướt web và vội vã bê ngay thông tin vào bài viết, không thèm kiểm chứng lại, góp phần gây nhiễu loạn thông tin, bất chấp lương tâm, nghĩa vụ của người cầm bút. Dâu tằm   Nguồn: tùng san Người làm báo.

Ông vẫn luôn giữ nếp tra khảo và đọc cẩn thận, tận tường của mình trong suốt mấy chục năm làm nghề. Thiển nghĩ, vấn đề này là vấn đề cần làm và nên làm đối với mỗi phóng viên, tòa soạn báo đích thực có bổn phận và máu nóng, để góp phần đem lại bầu không khí trong sạch cho báo chí, tránh những “con sâu làm rầu nồi canh”.

Đọc lướt, đọc nhanh, đọc cẩu thả  Không ít nhà báo đọc văn bản, tài liệu, thu thanh theo kiểu đọc lướt, đọc cẩu thả. Và việc đọc tư liệu là làm cho bạn đọc tin bài viết của ta là trung thực, không tùy tiện hư cấu. Điều đó dẫn đến hậu quả là việc đưa thông tin thiếu chính xác, thậm chí lệch lạc, gây ảnh hưởng đến đối tượng đưa tin. Nếu trước kia, bạn đọc thân thuộc với những trang báo in ngày giờ đây, bạn đọc có dịp tiếp cận với một thứ báo mới mẻ hơn: báo mạng.

Thậm chí, có phóng viên nghe chữ tác, đánh chữ tộ, gọi điện phỏng vấn nhưng không nghe rõ nguồn cơn câu chuyện và nhanh nhảu đưa tin khiến dư luận một phen hoang mang. Một nhà báo có câu nói vui ẩn ý rằng: “Nhà báo, tưởng là biết nhiều thứ nhưng kỳ thực lại chẳng biết thứ gì”. Tiêu biểu là những trang thông tin điện tử chuyên đi ăn cắp bài của các trang chính thống khác rồi tổng hợp, xào nấu lại để câu view.

Điển hình là vụ Báo Năng Lượng Mới dọa kiện báo điện tử Baomoi. Bức xúc trước tình trạng trang điện tử 24h. Có thể “nhận diện” một vài cách đọc giờ, từ đó nghĩ suy về phương pháp đọc của nhà báo để thấy rõ hơn tác quả báo chí luôn gắn liền với… sự đọc. Đa phần các nhà báo đã hình thành thói quen mới là… vào mạng “để biết bữa nay có gì”, từ đó kiêng đề tài, cập nhật thông báo, bổ sung tri thức cho bài viết và làm giàu phông văn hóa.

Để có một tác phẩm báo chí, người phóng viên phải lăn lộn vất vả, đi thực tế, có những bài viết phải trả bằng mồ hôi, nước mắt, thậm chí bằng máu nhưng những “phóng viên” nhiều trang tin điện tử chỉ ngồi nhà, trong phòng lạnh, không dầm dãi nắng mưa rét mướt; họ thanh thoát lên mạng, đọc rồi copy và paste một cách “vô tư”, biến của người khác thành của mình một cách “hồn nhiên”.

Thậm chí, có những phóng viên viết bài phỏng vấn mà không hề gặp mặt đối tượng, tự ngồi nhà, buông, đọc và lắp ghép “râu ông nọ cắm cằm bà kia” một cách vô tư lự.

Điều đó đã tác động mạnh đến văn hóa đọc báo của độc giả. Com. Họ vào Facebook để đọc và cập nhật tình hình hàng ngày, hàng giờ của của các “sao” rồi nhanh tay xào nấu, tổng hợp thành một bài viết rất hoành tráng và giật tít bài thật kêu nhằm cuộn sự chú ý. Không ít nghệ sĩ vẫn phải “cực chẳng đã”, bức xúc lên tiếng, yêu cầu các trang báo mạng phải gỡ bài, xin lỗi công khai vì tự ý đưa tin không đúng sự thật, gây ảnh hưởng đến uy tín và danh dự của họ.

Cách làm này đang là một “đại dịch” gây nên sự phẫn nộ của không ít những người làm báo chân chính. Như thế để thấy rằng, giờ đây, nếp đọc sách đã trở thành lề thói xa xỉ đối với đội ngũ nhà báo trẻ. Facebook. Trường hợp phóng viên trẻ mới về tòa soạn báo, được sếp cho mượn sách quý về nghề để học hỏi thêm, một thời kì khá dài sau đó, khi bị yêu cầu trả sách, mới ớ người nhớ ra và gấp chữa thẹn bằng câu: “Em chưa đọc xong, mới chỉ đọc được có mấy trang đầu”… không phải là chuyện hy hữu ở các tòa soạn.

Nếu thời sinh viên họ ham với những trang sách, mải mê trên ghế giảng đường thì sau khi ra trường, làm nghề, nếp đó dần bị quên lãng. Đọc để… copy & paste  Nhiều nhà báo chỉ đọc để copy và paste, “làm giàu trên lưng người khác”. Chỉ xói móc thông tin, đời tư  Không chỉ ăn cắp từ các tờ báo khác, các phóng viên báo mạng giờ đây còn có một cách lấy nguồn tin từ. Cái tiêu đề báo”.

Nhà báo cũng không phải trường hợp ngoại lệ. Bạn Phương (Cầu Giấy, Hà Nội) san sẻ: “Lần nào lên trang web mình cũng thấy tràn lan các bài báo giống nhau, có khác chăng chỉ là. Mỗi câu, mỗi chữ ông đều cẩn thận, kĩ càng buông. Nói như vậy để thấy rằng, làm bất cứ nghề gì, đặc biệt là nghề báo luôn cần phải đọc, phải học hỏi để nâng cao vốn trí thức, văn hóa của mình.

Tình trạng này đã khiến cho những người làm báo chẳng thể lơ. Một thực trạng đáng buồn là ngày càng nhiều nhà báo, đặc biệt là nhà báo trẻ cách biệt với thư viện, với việc đọc sách để bổ sung vốn tri thức, vốn sống của mình. Có thể thấy, thói quen ăn trộm bài của các phóng viên báo mạng ngày một trở nên trắng trợn, công khai. Com ra tòa vì lấy bài mà không xin phép. Cách làm báo như thế cho thấy phóng viên không hề đầu tư thời kì, công sức để đọc, khoảng tư liệu về con người, nhân vật, sự kiện mà chỉ thuần túy soi mói đời tư đáp ứng sự tò mò của bản thân, thỏa mãn sự hiếu kỳ của độc giả, không mấy bận tâm rằng mình đang xúc tù đọng vật của mình, làm ảnh hưởng đến tinh thần và khả năng sáng tạo của họ.

Có như vậy, chúng ta mới có được một bài báo đúng, báo hay, mang lại những giá trị thông báo thiết thực chứ không đơn thuần chỉ là trò tiêu khiển, mua vui cho một bộ phận công chúng hiếu kì. Do yêu cầu công việc, nhà báo phải xúc tiếp với nhiều đối tượng khác nhau, nhiều nguồn tin khác nhau, đỏi hỏi trước khi tác nghiệp cần có sự chuẩn bị chu đáo để không bị lỗi khi tác nghiệp, không bị lệch lạc khi dùng thông báo trong bài viết.

Nhưng, những tin bài kiểu này vẫn “như nấm sau mưa” hàng ngày, hàng giờ trên các trang báo mạng.

Áng chừng, giờ, có bao nhiêu nhà báo trẻ vào thư viện mỗi ngày? Câu trả lời vẫn bỏ ngỏ. Tình trạng “xào nấu”, “chế biến” lại tin bài của nhau trên báo mạng chưa biết đến bao giờ mới triệt tiêu, nếu một bộ phận nhà báo và công chúng chưa đổi thay cách đọc dễ dãi, chạy theo gu tầm thường như hiện thời. Bạn đọc bắt đầu làm quen và dần tạo cho mình thói quen đọc báo mới: báo mạng.

Đó chính là văn hóa đọc của người làm báo. Theo ông, viết báo dùng cái mắt, cái tay, cái miệng của phóng viên là chính, vẫn không thể thiếu sách báo và tư liệu tham khảo. Đọc, đọc nữa, đọc mãi  Nhà báo nào cũng biết mình cần phải trang bị vốn sống, vốn kiến thức để có thể viết đúng, viết hay, nhưng từ “biết” đến “làm” khoảng cách vẫn còn đó. Một “lỗi tác nghiệp” khá phổ thông: không ít phóng viên sau khi phỏng vấn về, cứ thế cắm cúi dựng bài, không chịu đọc lại, tìm hiểu kỹ thêm thông báo liên can khiến bài viết hời hợt, nông cạn, thiếu chiều sâu hoặc sai cả tri thức cơ bản.

Vn “bắc nồi nấu cháo trên lưng người làm báo” và đồng tâm kêu gọi Bộ thông tin và Truyền thông xử lý nghiêm minh vụ việc này. Điều đáng nói là thông tin trên mạng phong phú nhưng thật giả lộn lạo, đan cài nhau.

Thế nên, khi đưa tin, viết bài về một vấn đề mà mình không rõ, không có chuyên môn thì việc đọc, nghiên cứu về vấn đề đó đối với mỗi người làm nghề báo là điều thiết yếu. “Không ít trường hợp nhà báo lướt web và vội vã bê ngay thông báo vào bài viết, không thèm kiểm chứng lại, góp phần gây nhiễu loạn thông tin, bất chấp lương tâm, nghĩa vụ của người cầm bút”.

Vì bận rộn và phải chạy đua thông báo “nóng”, họ thường vào mạng để lục vấn thông báo cho nhanh, mà không dành thời gian để nghiền ngẫm một cuốn sách, hay lên thư viện tìm tòi tư liệu. Ưu tiên đọc báo mạng  áng chừng, giờ, có bao nhiêu nhà báo trẻ vào thư viện mỗi ngày? Câu đáp vẫn còn bỏ ngỏ - Ảnh: DAILYPICTURES.

Hay hàng loạt các Tổng biên tập báo Dân Trí, VTC news,.

Không ít trường hợp phóng viên phỏng vấn đưa ra những câu hỏi ngờ nghệch, không mang tính chất chuyên môn khiến người được phỏng vấn “mất hứng”, thậm chí từ khước giải đáp.

Nếu không biết gạn lọc, kiểm chứng thông báo và sa đà vào đó, nhà báo cũng trở nên “nạn nhân” của công nghệ như bất cứ ai.