Người chồng tên húy là Võ Quang Nghiêm, vợ là Nguyễn Thị Kiên
Ông cụ muốn anh Giáp phải nhận lời. Thân sinh Họ Võ là một dòng họ lớn ở làng An Xá, từ đường ở cuối làng. Còn ngày sinh? - Ngày 25 tháng 8 dương lịch. Bãi khóa Tháng 4-1927 lại một cuộc bãi khóa bắt đầu từ trường Quốc học rồi lan rộng ra khắp các trường ở Huế, thành tổng bãi khóa. Nhà cầm quyền ban bố danh sách học sinh bị đuổi học: 90 người tại cả thảy các trường ở Huế.
…Võ Nguyên Giáp giống mẹ: Bà mẹ đã ban cho Võ Nguyên Giáp cả vóc người, bộ mặt và đôi mắt thông minh. 14 giờ. … Anh Nguyễn Chí Diểu và Võ Nguyên Giáp cùng sống trong ký túc xá, cùng san sớt niềm vui, nỗi buồn, cùng trao đổi những điều suy nghĩ… Anh Diểu là học trò giỏi và có tư cách, không bao giờ gian dối, nhưng giám thị coi thi nhất mực vu anh Diểu cóp pi và đuổi anh ra khỏi lớp.
Nguyễn Chí Diểu thay mặt cho tổ chức tiếp thụ Võ Nguyên Giáp vào đảng Tân Việt (lúc đó Nguyễn Chí Diểu đã là ủy viên Kỳ bộ Trung Kỳ của Tân Việt).
Mẹ cô cho biết nếu hôn phối được, sẽ cho ruộng, cho nhà. Từ khóa Đệ nhất niên (1925-1926) đến khóa Đệ nhị niên (1926-1927) anh Giáp xoành xoạch đứng đầu lớp, tháng nào cũng có tên hàng đầu trên bảng Danh dự. Thoát ly gia đình! Hoạt động cách mệnh! Tâm hồn anh Giáp như có gió lộng.
Anh Diểu nói: - Giáp này, muốn làm cách mạng thì phải có tổ chức. Đặc biệt là đôi mắt, vừa hồn nhiên nhân từ như mắt con trẻ, vừa cương nghị như có ánh thép và sắc sảo long lanh trí tuệ. Có tổ chức cách mệnh mới gây dựng được phong trào cách mệnh. Phần nhiều học trò đi học trở lại.
Bài điếu văn thống thiết do cụ viết được một đàn bà có uy tín nổi tiếng ở Huế là bà Đạm Phương đọc… học sinh Quốc học muốn tổ chức lễ truy điệu, nhưng nhà trường cấm và không cho học trò đeo băng tang trong lớp.
Có những tác giả ghi là 1910 như Boudarel hoặc James Fox… Tôi hỏi chị Đặng Bích Hà, phu nhân Đại tướng Võ Nguyên Giáp: “Vậy năm nào là đúng?”. Ông bà sinh hạ được bảy người con, Đại tướng Võ Nguyên Giáp là con thứ năm. Thứ năm hằng tuần, anh Giáp và các bạn kéo nhau đến nghe cụ trò chuyện… … Cụ Phan Chu Trinh lâm bệnh mất tại Sài Gòn ngày 24-3-1926… Ở Huế, lễ truy điệu nhà yêu nước được tổ chức trang trọng tại Hội quán Hội đồng hương Quảng Nam.
Đó là bài nói của đồng chí Nguyễn Ái Quốc tại cuộc họp của Liên đoàn các dân tộc bị áp bức trên thế giới ở Bruxelles - Bỉ, và một văn bản về một cuộc họp khác ở Quảng Châu, có bài nói chuyện của Nguyễn Ái Quốc. Sau này nữ ký giả phương Tây Oriana Fallaci khi phỏng vấn Đại tướng đã nhận xét: “Đôi mắt sáng ý nhất mà tôi chưa từng thấy!”… Với hai cụ Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh Khi đế quốc Pháp bắt cóc cụ Phan Bội Châu (30-6-1925) tại Thượng Hải (Trung Quốc) rồi đưa về Hà Nội xét xử tại tòa Đại hình (23-11-1925) thì một phong trào chiến đấu đòi đặc xá cho cụ cuồn cuộn dâng lên khắp ba kỳ… Cụ Phan về Huế trú tại Bến Ngự… Nhiều người xa gần đến vấn an, xin bái yết cụ, tặng quà.
Dù biết rõ rằng cụ đang bị giam lỏng và tiến thoái thăm cụ sẽ bị mật thám theo dõi, họ vẫn đến… Ở cái tuổi 14, 15 đầy máu nóng, anh Giáp cùng nhiều bạn học sinh Quốc học, Đồng Khánh và các trường khác ở Huế thuộc lớp người ấy. - Một lá số tử vi có không? - Không. Lễ truy điệu được tổ chức tại nhà trọ của anh Giáp lúc này đã rời chỗ ở đến một ngôi nhà trên dốc Bến Ngự, nơi có nhiều học sinh Quốc học ngoại trú, giữa nhà đặt bàn độc.
Học sinh vừa xếp hàng xong dưới mái “pờ rê ô” lúc giám thị huýt còi vào lớp thì học trò lớp Đệ nhị niên A xếp hàng ở giữa không vào lớp. Những ai đã có dịp gặp bà đều nhận ngay ra rằng vóc người thấp đậm của Võ Nguyên Giáp là vóc người của bà. Anh Giáp hẹn sẽ mau chóng thu xếp để vào Huế hoạt động cách mệnh. Mấy cuốn Pháp văn còn sót anh đọc đi đọc lại, thục từ đầu chí cuối kịch thơ Andromaque của Racine, Le Cid của Corneille.
- Năm 1911. Cậu học trò bé nhỏ Võ Giáp bước ra khỏi hàng hô lớn: “Bỏ học! Bỏ học! Phản đối việc đuổi Nguyễn Chí Diểu! Phản đối việc đàn áp học sinh!”… Cuộc bãi khóa bắt đầu… … Một tháng sau, phong trào dần dần tan. Ở Huế bây chừ có đảng Tân Việt, chương trình, điều lệ thế này… thế này… Anh Giáp hoàn toàn tin tưởng người bạn lớn.
Chỉ có một tháng đứng thứ nhì, Hiệu trưởng Bourotte liền hỏi: “Sao vậy? Tháng này Võ Giáp đứng thứ hai là thế nào?”. Tại Quốc học là 37 người, đầu bảng là Nguyễn Chí Diểu, Võ Giáp, Nguyễn Khoa Văn, Phan Bôi, Nguyễn Hoàng… Trở lại quê nhà … Anh tự đặt một chương trình học tập rất nghiêm. Anh Giáp và các bạn đã xoay xở mượn đủ lư đồng, giá nến. Cũng tính từ “ngày ta” sang do bà (mẹ anh Giáp) nói và nhờ ông Trần Văn Giáp tính hộ.
Anh nhận được tài liệu rất đều và trả bài rất đều. Anh trèo lên cây mưng sau nhà trên đường đi ra “bộng”, ngắt lá non ăn sống, nhâm nhi vị cay cay chát chát của nó…. Từ điển bách khoa Larousse ghi là 1911. Anh Diểu ở lại chơi mấy ngày rồi giã biệt. Trong hương khói ngùn ngụt, những người dự lễ nghe đọc bài văn tế và tuyên thệ trước hương hồn nhà yêu nước. Võ Nguyên Giáp ra đời vào một mùa lụt, trong cái lều cất tạm dưới gốc cây mít to như cổ thụ trong vườn nhà.
Ưng thì lấy, không ưng thì thôi, không ép”… … Một hôm có đò ai vào tận cổng… Người ấy nhanh nhẹn đi vào nhà: Đó là anh Nguyễn Chí Diểu… Anh Diểu rút ra một tập tài liệu bí mật trao cho anh Giáp đọc.
Ông thân sinh của Võ Nguyên Giáp học tài thi phận. Nếu xét về quan hệ cá nhân thì có thể nói Bourotte và Harter thực sự quý mến anh Giáp cũng như những học sinh giỏi khác. Ý kiến bà mẹ thì khác: “Tùy con. Gương mặt tròn, trắng trẻo của Võ Nguyên Giáp là bộ mặt của bà. Số sách mang được về quê quá ít ỏi. Ví như bản hướng dẫn về tiểu truyện Võ Nguyên Giáp của Jean Sainteny ghi là 1912.
Anh Giáp rất xúc động… Bản thân anh Diểu đã dự tổ chức bí mật là Tân Việt cách mệnh đảng. Ông đã nhiều lần thi hương cho tới khóa Mậu Ngọ 1918… Khác với Võ Nguyên Giáp sau này nhiều lần đậu tới thủ khoa, ông Nghiêm lều chiếu bao lần thi không đậu. Anh liên lạc để tự học theo Ecole universelle (Trường giáo dục phổ cập) bên Pháp.
- Rất tiếc, tôi muốn xem người ta đoán như thế nào về số của anh Giáp. Dưới sự chỉ đạo của Chánh mật thám Trung Kỳ Leon Sogny, Hiệu trưởng và Tổng giám Thị trường Quốc học là Bourotte, Harter huy động vơ lực lượng giám sát trong trường theo dõi những học trò “hiếu động”.
Thuở ấy, các cụ chỉ nhớ ngày sinh của con cái theo âm lịch, còn ngày sinh của Võ Nguyên Giáp theo dương lịch thì sau này các nhà nghiên cứu phương Tây, mỗi người nói một cách.
Tuy không đỗ đạt nhưng ông Nghiêm là một nhà nho có uy tín trong vùng.
Trong làng có cô Bá (vợ ông Bá hộ) đánh tiếng có con gái sẵn sàng gả. Kỳ 1: Thoát ly gia đình, hoạt động cách mạng Hồi đầu thế kỷ XX, ở làng An Xá (trước là xã, sau là thôn, nay thuộc xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình) có một gia đình nhà nho nghèo làm đồng.
- Căn cứ vào đâu? - Anh Giáp tuổi Tân Hợi. Mà có cũng không còn. Vì nhiều lẽ, anh Giáp chẳng thể ưng. Cả lớp la ó phản đối nhưng anh Diểu vẫn bị đuổi… Buổi học chiều 26-4-1927. Anh tập làm văn theo cuốn Stylistique (Tu từ học)… … Ông cụ muốn anh Giáp lấy vợ. Cụ Phan Bội Châu đứng ra làm chủ lễ. Tiếc rằng gia phả nay không còn.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét